Wiktoria Luto

No jasne. Na pierwszy rzut oka mogłoby wydawać się, że lęk jest czymś zbędnym i niepożądanym w naszej codzienności. Prawda jest jednak taka, że jego całkowity brak byłby przyczyną znacznie większych nieszczęść. Lęk jest naturalnym i potrzebnym dla naszego organizmu stanem, który komunikuje nas o potencjalnym zagrożeniu. Odczuwanie lęku jest więc informacją zwrotną płynącą z naszego ciała, która mówi: „wyczuwam niebezpieczeństwo”. 

Właściwy problem z odczuwaniem lęku pojawia się wtedy, gdy alarm o zagrożeniu występuje częściej, niż jest to potrzebne. W takich okolicznościach warto rozważyć, czy pomoc psychologiczna nie jest właściwym rozwiązaniem. Poniższy artykuł kierowany jest szczególnie do tych osób, które odczuwają trudności w codziennym funkcjonowaniu w związku z nadmiernym odczuwaniem lęku czy stresu.

Lęk? Stres? A może strach?

Nazywanie przeżywanych emocji nie jest, jak się okazuje, takie oczywiste. Z pewnością lęk czy stres to stany, którym towarzyszy napięcie oraz psychiczny dyskomfort. Co więcej, lęk prowadzi do niemal identycznego zestawu objawów jak stres, takich jak bezsenność, trudności z koncentracją, zmęczenie, napięcie mięśniowe i drażliwość. Jednak co tak właściwie je różnicuje?

Stres zazwyczaj wywoływany jest przez czynnik zewnętrzny. Może być on krótkotrwały (np. praca pod presją czasu), jak i długotrwały (np. doświadczanie dyskryminacji). Możemy też wskazać, że do pewnego stopnia stres działa na nas mobilizująco. Eustres, czyli tzw. „pozytywny stres”, jest zjawiskiem, które motywuje do działania, poprawia koncentrację i dodaje energii. Można powiedzieć, że związany jest on z sytuacjami ocenianymi jako wyzwania. Za to dystres, czyli stres dezadaptacyjny, pogarsza jakość naszego funkcjonowania. Pojawia się, gdy postrzegamy sytuację jako zagrożenie (Selye, 1974).

Lęk z kolei charakteryzuje się uporczywymi, nadmiernymi obawami, które występują nawet przy braku czynnika stresogennego. Co więcej, obawy te mogą nie odpowiadać rzeczywistemu zagrożeniu! Lęk często związany jest z niepokojem dotyczącym przyszłości oraz ruminacjami, czyli natrętnymi myślami.  Wniosek? Lęk jest reakcją zorientowaną na przyszłość, długotrwałą oraz skupioną ogólnie na rozproszonym zagrożeniu (American Psychological Association, n.d.).

Za to strach jest odpowiednią, zorientowaną na teraźniejszość i krótkotrwałą odpowiedzią na wyraźnie identyfikowalne i konkretne zagrożenie. Obejmuje natychmiastową reakcję alarmową (reakcja walki, ucieczki lub zastygnięcia), wywołując szereg zmian fizjologicznych (American Psychological Association, n.d.). Strach jest więc instynktowną reakcją na realne zagrożenie .

Mam problemy z lękiem. Co mi dolega?

Okazuje się, że zaburzenia lękowe należą do najczęstszych zaburzeń zdrowia psychicznego, dotykając około 15–20% osób w pewnym momencie ich życia (American Psychological Association, 2022). Co więcej, raport American Psychological Association z 2015 roku wskazuje, że aż około 85 procent licencjonowanych psychologów zgłosiło, że często lub bardzo często świadczyło usługi pacjentom/klientom z zaburzeniami lękowymi. Skala zaburzeń lękowych jest więc zatrważająca. Choć brzmi to dość pesymistycznie, to warto mieć jednak na uwadze, że psychologowie dysponują skutecznymi i sprawdzonymi narzędziami, by efektywnie pracować właśnie z zaburzeniami lękowymi!

Zanim jednak postawisz sobie potencjalną diagnozę – zatrzymajmy się na moment. Diagnoza jest procesem, który wymaga specjalistycznych umiejętności oraz wiedzy eksperckiej. Samodiagnozowanie może Ci zaszkodzić. Skonsultuj się z profesjonalistą, jeśli masz wątpliwości związane ze stanem Twojego zdrowia. 

Wśród najczęstszych zaburzeń lękowych w ICD-11, możemy wyróżnić:

Uogólnione zaburzenie lękowe (General Anxiety Disorder, GAD), które charakteryzuje się wyraźnymi objawami lęku oraz ogólnym niepokojem (tzw. wolnopłynącym lękiem) lub nadmiernym zamartwianiem się wieloma wydarzeniami z życia codziennego, np. rodziną, finansami, szkołą, pracą. Obawom towarzyszyć mogą m. in. napięcie mięśniowe, drażliwość i zaburzenia snu.

Zaburzenie lęku panicznego (Panic Disorder) cechuje się powtarzającymi atakami paniki, które obejmują takie objawy jak pocenie się, drżenie, duszności lub uczucie dławienia się, kołatanie serca lub przyspieszone tętno oraz uczucie strachu. Ataki paniki często pojawiają się nagle, bez ostrzeżenia. Osoby doświadczające tych ataków często obawiają się kolejnego epizodu, co może powodować zmianę lub ograniczenie ich funkcjonowania.

Fobia to intensywny lęk przed określonym obiektem (np. pająkiem), zjawiskiem (np. burzą) lub sytuacjami (takimi jak latanie samolotem), które są niepokojące lub natrętne.

Zaburzenie lęku społecznego (Social Anxiety Disorder) związane jest z obawą przed sytuacjami społecznymi, w których osoby mogą czuć się zawstydzone lub oceniane. W takich sytuacjach często odczuwają niepokój, czują się skrępowane w obecności innych i obawiają się odrzucenia. Inne typowe objawy to trudności w nawiązywaniu relacji, unikanie sytuacji społecznych, martwienie się przez wiele dni przed wydarzeniem społecznym oraz drżenie, pocenie się lub mdłości podczas przebywania w sytuacjach społecznych.

Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (Obsessive Compulsive Disorder, OCD) charakteryzują się uporczywymi, niekontrolowanymi uczuciami i myślami (obsesjami) oraz rutynowymi czynnościami lub rytuałami (kompulsjami). Typowymi przykładami tego zaburzenia są np. nadmierne mycie rąk w obawie przed chorobą lub wielokrotne sprawdzanie drzwi czy okien w obawie przed potencjalnym niebezpieczeństwem.

Zespół stresu pourazowego (Posttraumatic Stress Disorder, PTSD) może rozwinąć się po doświadczeniu ciężkiej traumy, takiej jak np. klęska żywiołowa czy poważny wypadek. Objawy obejmują powracające wspomnienia traumy, koszmary senne i przerażające myśli, które zakłócają codzienne funkcjonowanie.

Kiedy (warto!) zgłosić się po pomoc?

By to rozstrzygnąć, warto mieć jakiś punkt odniesienia. Dr Bunmi Olatunji, dyrektor Laboratorium Badań nad Emocjami i Lękiem na Uniwersytecie Vanderbilt sugeruje, by rozważyć czy jakość Twojego życia pozwala Ci się nim cieszyć. Warto zadać sobie pytanie: „Do jakiego stopnia doświadczenie lęku wpływa na moją zdolność do funkcjonowania?” Kiedy jesteś w miejscu w swoim życiu, w którym odczuwanie lęku ma istotnie destrukcyjny wpływ, to może być to ważny moment, by podjąć decyzję o udaniu się do specjalisty. 

Jeśli czujesz, że potrzebujesz pomocy, nie zwlekaj. Wsparcie wykwalifikowanych i empatycznych profesjonalistów możesz uzyskać w gabinetach Lorem Lab. Jeśli czujesz, że doświadczasz kryzysu i potrzebujesz pilnej pomocy – zapisz się na darmową konsultację kryzysową online w ramach Fundacji Tafla, gdzie znajdziesz terminy nawet w ciągu kilku dni.

Fundacja Tafla

Fundacja Tafla rozpoczyna cykl artykułów o stresie i jego konsekwencjach. To część naszej misji, która wyrasta z przekonania, że każdy zasługuje na rzetelną wiedzę, empatyczne wsparcie i realną pomoc – niezależnie od swojej sytuacji życiowej.

Wspieramy osoby doświadczające przewlekłego stresu, napięcia i ich skutków, takich jak wypalenie, depresja, zaburzenia lękowe czy kryzysy psychiczne. Tworzymy przestrzeń, w której można znaleźć zrozumienie, ukojenie i konkretne narzędzia do zmiany.

Działamy poprzez psychoedukację, bezpłatne konsultacje oraz stałe wsparcie zespołu specjalistów: psychologów, psychiatrów, fizjoterapeutów, psychodietetyków, terapeutów i coachów.

Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=61579170861753
Instagram: https://www.instagram.com/fundacjatafla/
Strona: www.fundacjatafla.pl

Bibliografia

1. American Psychological Association. (2022). What is anxiety and how can we treat it effectively? [Podcast episode]. Speaking of Psychology. https://www.apa.org/news/podcasts/speaking-of-psychology/anxiety
   
2. American Psychological Association. (2019). What’s the difference between stress and anxiety? APA. https://www.apa.org/topics/stress/anxiety-difference
   
3. American Psychological Association. (2025). Anxiety primer for schools. APA Education. https://www.apa.org/ed/schools/primer/anxiety
   
4. American Psychological Association. (2016, October). How psychologists help with anxiety disorders. APA Topics. https://www.apa.org/topics/anxiety/disorders
   
5. American Psychological Association. (2018, March). DataPoint: Anxiety prevalence. Monitor on Psychology. https://www.apa.org/monitor/2018/03/datapoint
   
6. American Psychological Association. (n.d.). Anxiety. APA Topics. https://www.apa.org/topics/anxiety/index
   
7. American Psychological Association. (n.d.). Fear. APA Dictionary of Psychology. https://dictionary.apa.org/fear
   

Selye, H. (1974). Stress without distress. J. B. Lippincott Co. 

Więcej na temat fundacji możecie się dowiedzieć klikając linki poniżej:
Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=61579170861753
Instagram: https://www.instagram.com/fundacjatafla/
Strona: www.fundacjatafla.pl

„Towarzyszę osobom indywidualnym, rodzinom i parom w przechodzeniu przez różnego rodzaju kryzysy związane z życiem rodzinnym i zawodowym. Kryzys rozumiem nie tylko jako wyzwanie i przeszkodę, ale również jako ten czynnik, który pozwala nam i naszym bliskim  na rozwój. Pomagam szukać takich rozwiązań, które są zgodne z wartościami, zasobami i potencjałem moich klientów. W gabinecie dbam o atmosferę pełną szacunku, uważności, otwartości i poczucia bezpieczeństwa”.

Zapraszamy na konsultacje  psychologiczne  wszystkich tych którzy:

• mają trudności w relacjach interpersonalnych i komunikacji ( np. trudności w komunikacji z dojrzewającym dzieckiem, trudności w związku, trudności w kontaktach społecznych, dysfunkcyjne relacje)
• mają problemy wychowawcze, trudności szkolne oraz nieprzystosowanie społeczne
• potrzebują wsparcia w przechodzeniu przez kryzysy rozwojowe ( np. dojrzewanie, kryzys wieku średniego)
• potrzebują wsparcia okołoporodowego i wsparcia młodych rodziców
• potrzebują wsparcia w przechodzeniu przez kryzysy nienormatywne (np. pobyt bliskiej osoby w zakładzie karnym, Dorosłe Dzieci Osób Skazanych, rozstania)
• mają niskie poczucie własnej wartości
• szukają rozwoju własnego

Jak skorzystać z bezpłatnych konsultacji?

Aby skorzystać z konsultacji należy wcześniej zapisać się telefonicznie lub SMS pod numerem 605 355 213 na wybrany termin i godzinę. Serdecznie zapraszamy!!!

Lista dostępnych terminów:

09.03.2022r.

16.03.2022r.

23.03.2022r.

30.03.2022r.

Konultacje będa odbywać się o godzinie: 10:00 – 11:00, 11:10-12:10 i 12:20-13:20.

*W przypadku niestawienia się, w umówionym terminie, bez wcześniejszego poinformowania Pracowni, bezpłatny termin przepada i nie ulega przywróceniu.

Z myślą osobach, które szukają pomocy psychologicznej (indywidualnej, rodzinnej czy grupowej) na NFZ, czyli nieodpłatnie, zamieszczamy mały informator o tym co zrobić żeby taką pomoc uzyskać oraz gdzie można jej poszukiwać.

          Co trzeba zrobić żeby taką pomoc uzyskać?

1. Potrzebne jest skierowanie do psychologa lub poradni psychologicznej które wystawi lekarz pierwszego kontaktu lub psychiatra (ważne by lekarz miał podpisany kontakt z NFZ)
2. Następnie należy znaleźć jednostkę która świadczy usługi psychologiczne na NFZ  i umówić się na wizytę.
3. Podczas konsultacji dowiemy się z jakiego rodzaju leczenia/pomocy będziemy mogli skorzystać w danej jednostce oraz jak to leczenie/pomoc będzie przebiegać.

          To co warto pokreślić w przypadku pomocy na NZF, to to, że z roku na rok ośrodków, które takiej pomocy udzielają przybywa, więc dostępność darmowych usług psychologicznych rozszerza się. Nie powinno być zatem problemu ze znalezieniem takiej jednostki w pobliżu miejsca zamieszkania lub poza nim (w zależności od naszych preferencji).

          Niestety największym minusem tego rozwiązania jest czas oczekiwania na konsultacje lub rozpoczęcie terapii. W poszczególnych jednostkach wygląda to różnie , ale plusem w tej sytuacji jest to że nie trzeba ograniczać się do jednej poradni i zawsze możemy sprawdzać telefonicznie czy nie zwolnił się jakiś wcześniejszy termin.

          Poniżej podajemy listę placówek, w których można ubiegać się o wsparcie w ramach NFZ:

1. Przychodnia Zdrowia Psychicznego ul. Opolska http://nzozpromyk.com/start.html
2. Przychodnia Zdrowia Psychicznego ul. Szylinga 1 http://wspl.info.pl/poradnie-specjalistyczne/poradnia-zdrowia-psychicznego
3. Katharsis ul. Kórnicka http://katharsis.poznan.pl/
4. Terapia uzależnien: ul. Małeckiego, ul. Lotewska, os. Zwycięstwa, św. Marcin http://www.poznan.pl/mim/ezdrowie/pomoc-dla-osob-uzaleznionych-od-alkoholu,poi,1370,13784/
5. Termedica os. Bolesława Chrobrego 101 http://sczp-poznanpolnoc.pl/
6. Środowiskowe Centrum Zdrowia Psychicznego HCP ul. 28 Czerwca 1956, nr 194 www.fundacja-akme.pl/srodowiskowe-centrum-zdrowia-psychicznego-hcp-w-poznaniu/
7. Miejskie Centrum Interwencji Kryzysowej ul. Niedziałkowskiego 30  www.mcik-poznan.cop.pl
8. Fundacja AKME ul. Bolka 8B  www.fundacja-akme.pl
9. Środowiskowe Centrum Zdrowia Psychicznego Poznań – Północ – ŚCZP dla dorosłych https://sczp-poznanpolnoc.pl

          I jeszcze na koniec umieszczamy przykładowe wyszukiwarki, które pomogą w znalezienia określonej placówki (np. tutaj: https://liniawsparcia.pl/placowki/ ) oraz pokażą dostępność terminów leczenia w tych jednostkach (np.:https://terminyleczenia.nfz.gov.pl).

Dla osób, które chcą zdecydować się na wizytę prywatną – zapraszamy do zapoznania się z naszymi terapeutami lub od razu mogą Państwo umówić wizytę u wybranego terapeuty – Umów wizytę.

Warto zaznaczyć, że autorzy przetłumaczyli je na 10 różnych języków i poprosili m.in uczestników swoich szkoleń, by rozesłali je do ludzi, z różnych zakątków Świata, po to by nieść sens, pomoc, optymizm.

Kiedyś uważano, że na depresję oraz zaburzenia nastroju cierpią wyłącznie dorośli. I chociaż mit, w którym dzieciństwo i okres nastoletni traktowane są jako czas beztroski, szczęśliwy i wolny od depresji ostatecznie obalono, to rozpoznawanie zaburzeń nastroju u dzieci i młodzieży nadal napotyka wiele przeszkód. W przeszłości depresja u dzieci i nastolatków mogła być niezauważana, bo mało kto pytał je o uczucia, nastrój, sposób przeżywania trudności. Dzieci, które trafiały do lekarzy i psychologów z powodu problemów z zachowaniem, mogły cierpieć na depresję, ale objawy przypisywano innym zaburzeniom i jednostkom chorobowym.

Termin depresja – potocznie używany jest bardzo często, głownie do określenia normalnej reakcji na subiektywnie trudne wydarzenie lub przeżywanie chwilowego smutku. Depresja jako choroba, lub inaczej klinicznie rozpoznany zespół depresyjny, to długotrwały, szkodliwy i poważny stan charakteryzujący się nadmiernym obniżeniem nastroju oraz innymi objawami psychicznymi, behawioralnymi i fizycznymi. W medycznych klasyfikacjach chorób depresja jest umieszczana w grupie zaburzeń nastroju (zaburzenia afektywne). W zależności od nasilenia objawów lekarze rozpoznają epizod depresyjny łagodny, umiarkowany lub ciężki.

Przejawy depresji w okresie dzieciństwa i młodości są często niespecyficzne i mało charakterystyczne. Diagnoza depresji u dziecka może być trudna, ze względu na podobieństwo jej objawów do ogólnych zachowań towarzyszących okresowi dorastania lub innych zaburzeń wieku dziecięcego np. nadpobudliwość psychoruchowa, zaburzenia lękowe czy zaburzenia odżywiania. Obecnie wiadomo już, że zarówno dzieci spokojne, wycofane, jak i drażliwe lub nawet agresywne kierowane do specjalistów w związku ze „złym zachowaniem”, mogą cierpieć z powodu depresji.

Nie istnieje jednostka chorobowa, jak „depresja dziecięca”, dlatego u wielu dzieci nie stawia się takiej diagnozy. Są jednak podstawy, by przypuszczać, że depresja dotyka nawet co trzeciego nastolatka. Uważa się, że cierpi na nią ok. 1% dzieci w wieku przedszkolnym, a w środkowym okresie dzieciństwa ( 6-12 lat ) wskaźnik ten wzrasta do 2%. Zanim dziecko osiągnie wiek młodzieńczy współczynniki depresji wzrastają do tej samej wielkości, co wśród osób dorosłych. Istnieją też pewne różnice płciowe. Proporcja 1:1 w dzieciństwie ( chłopcy – dziewczynki ), zmieniają się na proporcje 1:2 w okresie dojrzewania, co oznacza, że częściej chorują na nią dziewczynki niż chłopcy. Najmłodsze dziecko, u którego zdiagnozowano depresję miało dwa lata.

Ogólne objawy depresji

Podobnie jak u dorosłych, za objawy depresji u dzieci i młodzieży uznaje się:

• smutek,

• ograniczenie lub rezygnacja z zainteresowań i aktywności, które dotychczas sprawiały przyjemność,

• zmiany w zakresie aktywności psychoruchowej — spowolnienie lub pobudzenie,

• poczucie braku nadziei,

• poczucie braku sensu życia,

• niskie poczucie własnej wartości,

• nadmierne poczucie winy,

• poczucie bezradności,

• nawracające myśli o śmierci lub samobójstwie,

• spadek energii,

• nadmierna męczliwość,

• zaburzenia koncentracji uwagi,

• wzrost lub spadek apetytu,

• zmiana wzorca snu (utrzymujące się przez pewien czas wyraźne trudności z zasypianiem lub wczesne wybudzanie, np. ok. czwartej, piątej rano).

Sposób przejawiania się depresji u dzieci i dorosłych może być podobny, ale występują też istotne różnice – młode osoby mogą częściej skarżyć się na objawy fizyczne, częściej są także drażliwe. U starszych dzieci symptomy mają bardziej subiektywny charakter, np. poczucie beznadziejności, samotności, pesymizm. O depresji okresu dzieciństwa i wieku młodzieńczego wiemy znacznie mniej niż o objawach i przebiegu depresji osób dorosłych. Depresja u dzieci, podobnie jak u dorosłych, wiąże się z długotrwałym obniżeniem nastroju. W przeciwieństwie do osób dorosłych, u dzieci mogą nasilić się zachowania agresywne, destrukcyjne, autodestrukcyjne (na przykład samookaleczanie) i buntownicze. Takie objawy nie mieszczą się w ramach klasyfikacji dotyczącej depresji dorosłych.

Depresja jest chorobą, która rozwija się stopniowo. W ciągu tygodni pojawiają się kolejne objawy, aż w końcu, często niepostrzeżenie dla otoczenia, u młodego człowieka występują już właściwie wszystkie jej przejawy, a rozpoznanie nie stanowi większej trudności. Opisy objawów depresji często bardzo się różnią u poszczególnych młodych pacjentów. Zdarza się, że problemy są widoczne zarówno dla rodziców, jak i dziecka czy nastolatka. Niekiedy jednak rodzice przyznają, że zapisali dziecko na konsultację, bo z jakiegoś powodu samo bardzo na to nalegało, a oni nie za bardzo wiedzą dlaczego. Zdarza się też odwrotnie – dziecko czy nastolatek mówi, że rodzice przyprowadzili go na konsultację, choć ono nie wie dlaczego.

Objawy depresji zależą od wieku dziecka i etapu jego rozwoju. U dzieci w wieku szkolnym oraz nastolatków najczęściej obserwuje się zmiany zachowania, a u maluchów – objawy somatyczne. U młodszych dzieci diagnoza jest trudniejsza, ponieważ nie potrafią powiedzieć, co im dolega i dlaczego źle się czują. Depresja u nich może przebiegać nietypowo. Mogą cofać się w rozwoju, przestać mówić, zacząć się moczyć. Ponadto pojawiają się objawy, które są charakterystyczne dla innych chorób, w tym zwykłego przeziębienia, na przykład bóle głowy, brzucha, biegunki itp.

Rodzice mogą postrzegać objawy depresji w zupełnie odmienny sposób, niż ich dzieci. Dla rodziców i otoczenia dużo bardziej widoczne są zmiany zachowania ich dzieci: kłopoty ze wstawaniem z łóżka, płaczliwość, pogorszenie ocen i zachowania, niechęć lub odmowa chodzenia do szkoły, a przede wszystkim drażliwość. Dla młodego człowieka ważniejsze jest to, co dzieje się z nim samym – wszechogarniający smutek, brak sił do działania, kłopoty z koncentracją, negatywne myślenie, nasilające się myśli o bezsensowności życia czy wręcz myśli samobójcze. Dlatego też nie powinno dziwić, że informacje uzyskane od młodego człowieka i te podane przez jego rodziców mogą znacznie się różnić. W trakcie konsultacji rodzice mogą mówić raczej o problemach z zachowaniem, czy wręcz o zaburzeniach zachowania, podczas gdy nastolatek skupi się na tym, że z powodu wewnętrznego cierpienia trudno jest mu przeżyć każdy kolejny dzień.

Jak wynika z powyższego opisu, depresja młodych osób rożni się nie tylko od depresji osób dorosłych. W zależności od wieku dziecka, można też pogrupować objawy na bardziej charakterystyczne dla wieku szkolnego i wczesnoszkolnego oraz wieku nastoletniego:

Objawy depresji dzieci w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym

Dzieci w tym wieku raczej nie będą mówiły o obniżonym nastroju. O tym, co czują świadczy ich postawa ciała, wyraz twarzy i zachowanie. Często skarżą się na dolegliwości somatyczne. Przygnębienie może ujawniać się poprzez niewyjaśnione bóle brzucha, bóle głowy, brak łaknienia czy mimowolne moczenie. Dzieci przejawiają też większą drażliwość, apatię, brak zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały im przyjemność, niechętnie współpracują z innymi osobami – dziećmi i dorosłymi, tracą zainteresowanie lekcjami, niekiedy mogą przeszkadzać, próbując zwrócić na siebie uwagę. U młodszych dzieci z depresją, częściej niż u młodzieży, współwystępuje lęk separacyjny, natomiast inne zaburzenia lękowe oraz zaburzenia zachowania obserwuje się tak samo często w obu grupach wiekowych.

Podsumowując, objawami wśród dzieci w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym, które mogą świadczyć o przebiegu depresji są: drażliwość, apatia, brak zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały dziecku przyjemność, niechęć do współpracy, brak łaknienia, nawracające skargi na bóle brzucha, głowy, nóg, itp., wycofanie z aktywności lub zachowania mające na celu zwrócenie na siebie uwagi.

Objawy depresji nastolatków

Jak wspomniałam wyżej, w okresie dojrzewania liczba przypadków zaburzeń depresyjnych wyraźnie wzrasta, osiągając poziom porównywalny z zachorowalnością u dorosłych. Związane jest to prawdopodobnie z wpływem czynników hormonalnych, ale również ze stresem szkolnym i presją, by dostosować się do np. grupy rówieśniczej czy spełniać wymagania rodziców. Młody człowiek musi radzić sobie z wieloma trudnymi zadaniami rozwojowymi, takimi jak: określenie własnej tożsamości seksualnej, stopniowe zdobywanie samodzielności oraz separacja od rodziny. Nastolatkowie częściej określają siebie i innych stosując porównania, postrzegają siebie jako „lepszych” lub „gorszych” od innych ludzi. W okresie dojrzewania bardzo ważny staje się wygląd. Wielu nastolatków uważa, że nie odpowiadają kulturowo przyjętym standardom wyglądu i proporcji ciała. Dla depresji w tej grupie wiekowej charakterystyczny jest nastrój rozdrażnienia oraz złość. Często pojawia się wycofanie społeczne, zmiany apetytu (zwiększenie lub zmniejszenie), wahania rytmu dobowego, utrata zainteresowania zajęciami, które wcześniej sprawiały przyjemność, jak sport czy spotkania towarzyskie. Podobnie, jak w młodszej grupie wiekowej, depresji okresu dojrzewania często towarzyszą zaburzenia lękowe i zaburzenia zachowania. Natomiast częściej obserwuje się w tej grupie zaburzenia odżywiania (szczególnie u dziewcząt) oraz nadużywanie alkoholu i innych substancji psychoaktywnych.Myśli samobójcze występują u większości dzieci depresyjnych, na szczęście przed okresem dorastania rzadko przeradzają się w czyn. Natomiast w przedziale pomiędzy 15 a 19 rokiem życia ryzyko samobójstwa znacznie wzrasta.

Podsumowując, objawy, które powinny zwrócić uwagę rodzica i mogą świadczyć o wystąpieniu depresji nastolatka to: drażliwość, częste wybuchy złości, wycofanie z kontaktów społecznych, brak zainteresowania czynnościami, które wcześniej sprawiały mu przyjemność, wypowiedzi na temat śmierci, bezsensu życia, braku nadziei i planów na przyszłość, utratę apetytu lub przeciwnie bardzo nasilony apetyt, wyraźny spadek lub przyrost masy ciała, skargi na brak snu lub nadmierną senność, trudności w realizacji wymagań szkolnych.

Przyczyny depresji

Nie są znane przyczyny występowania depresji u dzieci. Podobnie jak w przypadku dorosłych najczęściej wskazuje się na splot kilku czynników: biologicznych, genetycznych oraz środowiskowych.

Wśród czynników biologicznych wskazuje się procesy biochemiczne zachodzące w mózgu – u osób cierpiących z powodu depresji występują zaburzenia równowagi między neuroprzekaźnikami.

Czynniki genetyczne określają ryzyko wystąpienia depresji u dzieci, których rodzice biologiczni cierpieli z powodu tego zaburzenia. Statystyka ta waha się w granicach 15—45%,  nawet jeżeli dziecko zostało adoptowane przez rodzinę, w której depresja nie występuje.

Ważną rolę odgrywa również środowisko społeczne i atmosfera rodzinna, czyli to, jak i gdzie dziecko jest wychowywane, czy doświadcza przemocy w domu lub w szkole, czy straciło bliską osobę i jak rodzina poradziła sobie z żałobą. Na rozwój depresji u dziecka mogą mieć wpływ takie czynniki środowiskowe jak: nadużywanie alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych przez członków rodziny, przemoc w rodzinie, przewlekła choroba któregoś z rodziców, innego członka rodziny lub samego dziecka, utrata bliskiej osoby spowodowana śmiercią lub rozwodem rodziców, przewlekły konflikt małżeński rodziców, brak zainteresowania lub nadmierne kontrolowanie przez rodziców, obarczanie dziecka zbyt dużą, przerastającą jego możliwości odpowiedzialnością, trudna sytuacja materialna, zły klimat społeczny w szkole lub klasie — atmosfera napięcia, wrogości, brak wsparcia, niepowodzenia szkolne.

Leczenie

Leczenie dzieci i młodzieży z rozpoznaniem zaburzeń depresyjnych powinno być kompleksowe, nakierowane zarówno na objawy choroby, jak i na związane z wiekiem potrzeby rozwojowe. Leczenie powinno uwzględniać wszystkie sfery nieprawidłowego funkcjonowania:

• trudności społeczne,

• kłopoty z nauką,

• trudności w rozwiązywaniu problemów społecznych i kontrolowaniu emocji,

• nieprawidłowe relacje rodzinne,

• przekonania dotyczące własnej osoby i innych ludzi.

W przypadkach mniej nasilonej depresji stosuje się psychoterapię. W zależności od potrzeb i okoliczności może to być terapia indywidualna, grupowa lub rodzinna. Ma ona na celu przede wszystkim poznanie i zrozumienie samego siebie. Pozwala to na dokonanie zmiany zarówno w sposobie myślenia i przeżywania, jak i funkcjonowania. Terapia indywidualna z małymi pacjentami jest praktycznie niemożliwa, dlatego biorą w niej udział również ich rodzice. Opiekunowie uczą się, jak postępować z dzieckiem cierpiącym na depresję. Dzieci mogą też korzystać z terapii grupowej, która przyjmuje formę zabawy. Maluchy uczą się nawiązywać kontakty z rówieśnikami i radzić sobie z emocjami. Terapia grupowa może okazać się pożyteczna również dla nastolatków, którym zachowania buntownicze utrudniają relacje międzyludzkie.

Niekiedy konieczne jest włączenie leczenia farmakologicznego. Stosowanie leków należy rozważyć, gdy nasilenie objawów utrudnia dziecku codzienne funkcjonowanie, istnieje duże ryzyko samobójstwa, a same oddziaływania terapeutycznie nie przynoszą zadowalających efektów. Nie oznacza to, że należy wtedy zrezygnować z psychoterapii, stosowanie leków jest metodą uzupełniającą dla psychoterapii, a nie odwrotnie.

Przykłady przebiegu depresji z praktyki klinicznej

( zaczerpnięte z książek: „ Depresja nastolatków. Jak ją rozpoznać, zrozumieć i pokonać”, GWP, 2018 oraz „Wywiad diagnostyczny z dziećmi i młodzieżą”, Wydawnictwo UJ, 2018 )

Przykład 14-letniej Zosi

Powodem konsultacji czternastoletniej Zosi były kłopoty szkolne. Po zmianie szkoły stopnie dziewczyny gwałtownie się pogorszyły. Uczennica, która ukończyła szkołę podstawową, otrzymując świadectwo z czerwonym paskiem, na koniec pierwszego semestru gimnazjum miała cztery jedynki. Zosia tłumaczyła rodzicom, że zupełnie nie może się skoncentrować. Potrafiła uczyć się po pięć, sześć godzin każdego popołudnia, ale nie przynosiło to żadnych rezultatów. Rodzice zgłosili się z córką do pediatry, który po wykonaniu podstawowych badań namówił ich na konsultację u psychiatry. W czasie zbierania wywiadu okazało się, że trudności z koncentracją i nauką to nie jedyne problemy Zosi. Na złe samopoczucie nastolatki duży wpływ miały kłopoty ze snem. Zosia długo nie mogła zasnąć lub budziła się w środku nocy i nie radziła sobie z natłokiem katastroficznych myśli („Nie poradzę sobie”, „Ta szkoła jest dla mnie za trudna”, „Nikt w tej szkole mnie nie lubi”). Trudno jej było opisać swoje emocje i określić, czy jest bardziej smutna niż kiedyś. Uważała, że nic jej już nie cieszy, szukała też pretekstów, by wymówić się od spotkań z koleżankami. W ciągu ostatnich dwóch miesięcy przytyła cztery kilogramy.

Przykład 15-letniego Rafała

Piętnastoletni Piotr trafił na konsultację z rozpoznaniem zaburzeń zachowania. Zarówno opinia ze szkoły, jak i wywiad zebrany od rodziców wskazywały, że chłopiec jest agresywny. Rodzicom najbardziej zależało na tym, żeby „coś zrobić” z zachowaniem syna. W czasie diagnozy psychiatra starał się zrozumieć, co oznacza stwierdzenie, że Piotr jest agresywny. Poprosił rodziców o podanie przykładów konkretnych zachowań, które miałyby o tym świadczyć. Według nich Piotr zaczął źle reagować na wszystkie polecenia – krzyczał, trzaskał drzwiami, wychodził z pomieszczenia. Co więcej, takie zachowania zdarzały się w czasie zwykłej rozmowy. Piotr obrażał się i złościł z byle powodu. Psychiatra spytał rodziców, czy w takim razie właściwszym określeniem na to, co obecnie dzieje się z Piotrem, nie byłoby stwierdzenie, że stał się drażliwy. Rodzice zgodzili się z tym. Uznali, że ich syn rzeczywiście jest „niezwykle drażliwy bez powodu”. Na pytanie, czy mają też inne problemy z synem, odpowiedzieli twierdząco – od pewnego czasu Piotr nie sprząta swojego pokoju, potrafi całe popołudnie przeleżeć w łóżku i gapić się w tablet, zdarza mu się spać w ubraniu i trzeba go zmuszać, by się mył. Rano nie można go dobudzić i regularnie nie chodzi na pierwsze lekcje. Praktycznie się nie uczy. Piotr w czasie rozmowy z lekarzem był zdenerwowany, każde pytanie go irytowało. Twierdził, że nie potrzebuje żadnej pomocy i że nikt nie może mu pomóc. Powiedział, że jest

do niczego i chce, by go zostawić w spokoju.

Przykład 8-letniego Merrill’a

8-letni Merrill trafił na konsultację z powodu agresywnego zachowania wobec swojej siostry, którą dusił podczas zabawy. Z relacji mamy wynikało, że syn był szczęśliwym dzieckiem choć w ostatnim czasie mało się śmiał, wydawał się być naprzemiennie smutny lub zagniewany. Sen, łaknienie i aktywność Merill’a wydawały się w normie, choć uległy zmianie. Mama zauważyła, że jadł mniej, jest też bardziej senny i zmęczony niż dotychczas. Problemy z zachowaniem, zauważała nauczycielka chłopca. W notatce wysłanej do rodziców zgłosiła: „Nie uważa na lekcjach, podczas przerw lub wspólnych zabaw nie angażuje się w gry – na pytanie dlaczego, twierdzi, że nie umie.” Merrill był chudym dzieckiem, podczas rozmów nawiązywał kontakt wzrokowy i był chętny do współpracy. Niezwykle dużo jednak zajmowało mu jednak udzielanie odpowiedzi na zadane pytanie. Wydawało się, że jest mniej aktywny, niż można oczekiwać od 8-letniego chłopca. Kiedy pytano go o nastrój, na początku powiedział, że czuje się w porządku, ale później przyznał, że ma poczucie winy, bo „ciągle robi złe rzeczy” i nic mu nie wychodzi. Miał wyrzuty sumienia, że próbował skrzywdzić siostrę, ale nie potrafi wyjaśnić dlaczego to robił.

Literatura:

1. Kendall Philip, „ Zaburzenia okresu dzieciństwa i adolescencji”, GWP, Sopot 2018

2. Morrison James, Flegel Kathryn, „Wywiad diagnostyczny z dziećmi i młodzieżą. Rozpoznanie zgodne z DSM-5”, Wydawnictwo UJ, Kraków 2018

3. Kołakowski Artur, Siwek Klaudia, Ambroziak Konrad, „Depresja nastolatków, Jak ją rozpoznać, zrozumieć, pokonać”, GWP, 2018

4. Turno Monika, „ Dziecko z depresją w szkole i przedszkolu”, Warszawa 2010

5. Materiały Fundacji „Twarze depresji”

O autorce Małgorzacie Surackiej-Bidermann:

Jest psychologiem, a także dyplomowanym seksuologiem oraz psychoterapeutą w procesie certyfikacji. Ukończyła studia psychologiczne na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Jest też absolwentką podyplomowych studiów Seksuologii Klinicznej na UAM w Poznaniu, a aktualnie odbywa szkolenie psychoterapeutyczne w Profesjonalnej Szkole Psychoterapii przy Instytucie Psychologii Zdrowia w Warszawie. Doświadczenie zawodowe zdobywała m.in w Pracowni Psychologiczno-Seksuologicznej, Wojewódzkim Szpitalu dla Nerwowo i Psychicznie Chorych „Dziekanka”, Hospicjum Palium w Poznaniu, Poradni Psychologiczno-Pedagogicznej, pracując na stanowisku psychologa w Szkole Podstawowej oraz nauczyciela akademickiego, prowadząc zajęcia ćwiczeniowe ze studentami Psychologii.

Więcej o autorce można przeczytać tutaj.

Tymczasem jak przygotować się do spotkania online? Oto kilka przydatnych wskazówek:
🙃 wybrać wygodne i względnie ciche miejsce do rozmowy tak by czuć się w miarę swobodnie
😉 potraktować rozmowę jakby to była rozmowa twarzą w twarz czyli nie korzystać w tym czasie z komputera/telefonu w celu przeglądania stron, należy wyciszyć telefon komórkowy, nie jeść w tym czasie posiłków
🙂 pamiętajmy że jest to normalna rozmowa (z tą różnicą że przy pomocy komunikatorów internetowych) i nie trzeba się do niej specjalne przygotowywać.
W razie wątpliwości wybrani terapeuci odpowiedzą na wszystkie Państwa pytania. Do zobaczenia i usłyszenia!!! 😊

Jeśli chcą Państwo skorzystać z konsultacji przez internet – zapraszamy do kontaktu pod adresem pracownia@loremlab.pl, pod numerem 606 188 141 lub bezpośrednio z naszymi terapeutami – kontakt do poszczególnych osób znajdą Państwo w zakładce Zespół

U wybranych terapeutów można również zarezerwować konsultację za pośrednictwem portalu Znanylekarz.pl – wystarczy kliknąć link, przy wybranym terapeucie kliknąć przycisk Pokaż profil, a następnie wybrać zakładkę Online by zobaczyć dostępne godziny.

• potrzebują doraźnej pomocy w potrzebie,
• chcą upewnić się czy ich problem wymaga profesjonalnego wsparcia,
• chcieliby dobrać odpowiedni rodzaj pomocy psychologicznej do ich trudności,
• lub znajdują się w sytuacji materialnej, która nie pomaga im na skorzystanie z odpłatnej formy pomocy

W ramach konsultacji oferujemy bezpłatne spotkanie profesjonalistami, podczas którego będą mogli zapoznać się z problemami i oczekiwaniami klienta. W ten sposób specjalista będzie mógł dobrać odpowiednią formę pomocy lub wskaże miejsce/ośrodek w którym taka pomoc będzie można uzyskać.

Jak skorzystać z bezpłatnych konsultacji?

Aby skorzystać z konsultacji należy wcześniej zapisać się telefonicznie – SMS pod numerem 606188141 lub mailowo pracownia@loremlab.pl na wybrany termin i godzinę. W mailu prosimy o zaznaczenie, że chodzi o bezpłatne konsultacje.

Liczba miejsc ograniczona!

Lista dostępnych terminów:

10.09.2019r.

17.09.2019r.

24.09.2019r.

01.10.2019r.

08.10.2019r.

15.10.2019r.

22.10.2019r.

29.10.2019r.

Serdecznie zapraszamy!!!

*W przypadku niestawienia się, w umówionym terminie, bez wcześniejszego poinformowania Pracowni, bezpłatny termin przepada i nie ulega przywróceniu.

Warsztat jest przeznaczony dla osób pracujących pomocowo (np. terapia, wsparcie psychologiczne, pomoc społeczna), studentów i studentek psychologii, pedagogiki oraz dla osób planujących pracę w obszarze wsparcia psychologicznego. Na szkolenie zapraszamy osoby pragnące rozwijać się zawodowo i poszerzać wiedzę.

Zajęcia będą prowadzone metodami aktywnymi z elementami wykładowymi i filmowymi. Osoby uczestniczące dostaną materiały dotyczące zajęć.

Cel warsztatów:

• Zwiększenie świadomości i potrzeby korzystania z odpowiedniego języka i terminologii w kontekście pracy z osobami transpłciowymi,
• Wskazanie na specyfikę kontekstu życiowego i sytuacji osób transpłciowych w Polsce,
• Wskazanie i przybliżenie, jak oddziaływuje proces stygmatyzacji i stresu mniejszościowego na zdrowie psychiczne,
• wpływ opisanych mechanizmów na postawy osób świadczących pomoc psychologiczną osobom transpłciowym,
• Najnowsze standardy w pracy pomocowej z osobami transpłciowymi,
• Zwiększenie wiedzy pozwalającej na lepsze zrozumienie kontekstu życiowego oraz specyficznych potrzeb psychologicznych u osób transpłciowych, zgłaszających się po wsparcie i pomoc psychologiczną,
• zwiększenie wiedzy na temat specyfiki procesu i najczęstszych trudności związanych z udzielaniem pomocy psychologicznej osobom transpłciowym
• kwestie etyczne i prawne związane z pomocą psychologiczną osobom transpłciowym
• superwizja przypadków,

Informacje organizacyjne

– Termin: 22.09.2019r (niedziela).
– Warsztat trwa 9 godzin zegarowych i prowadzone jest w grupie liczącej do 10 osób. (w godzinach 9-18).
– Osoby uczestniczące otrzymają zaświadczenie uczestnictwa w szkoleniu.

– W trakcie szkolenia organizator zapewnia napoje i drobne przekąski.

Organizatorzy i Osoby prowadzące
Anna Maria Szymkowiak- Prezeska Fundacji Akceptacja. W swoim dorobku ma kilka książek, występów w filmach dokumentalnych i wywiadach prasowych. Na co dzień koordynatorka i instruktorka Wolontariatu Pierwszej Pomocy Przedmedycznej prowadzonego przez Fundację Akceptacja.
Jest autorką m. in. książek:

„Jestem kim jestem”

„Lukrecja w ciele Krzyśka”

„Ostatni rozdział”

Izabela Nowak:

psycholożka i psychoterapeutka w trakcie certyfikacji. Wspierająca osoby wykluczone społecznie w projekcie domów treningowych prowadzonych przez Fundację Inicjowania Rozwoju Społecznego. Na co dzień, prowadząca warsztaty z umiejętności społecznych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w Poznaniu.

Plan szkolenia:

9.00-10.15 przywitanie, zapoznanie z tematyką

10.15-10.30 przerwa 

10.30 – 12.00 problematyka transpłciowości w Polsce 

12.00 – 13.30 przerwa 

13.30- 15.00 wsparcie i pomoc psychologiczna klienta transpłciowego 

15.00 – 15.15 przerwa 

15.15- 16.30 superwizja przypadków 

16.30- 16.45 przerwa 

16.45-18.00 pytania uczestników 

Termin: 22.09.2019 r. (niedziela), godz. 9:00 – 18.00

Miejsce: Pracownia psychologiczna LoremLab, ul. Libelta 24/5, 61 – 707 Poznań

Koszt szkolenia: 300 PLN

Zgłoszenia (na załączonym formularzu), proszę przesyłać na adres mailowy : i.nowak@loremlab.pl do dnia 18.09.2019 r.

Jakie jest zakończenie tej historii? Możesz być osobą, która myśli o niej jak o zwykłym dniu i Ciebie wcale nie rusza. Albo możesz być kimś, kto staje się dość nerwowy na samą myśl o tym jednym razie, który ten opis przypomina – jak zareagowałeś, gdy wszedłeś przez wejściowe drzwi… Wydaje się, że to trywialna sytuacja, ale to z takich składa się nasze życie. I to są te, w których można od razu zastosować Self-Reg.

NOWE SPOJRZENIE, NOWE PYTANIA

Zatrzymam się na chwilę przy tym, czym jest Self-Reg. Chociaż mówię o nim 'metoda samoregulacji’, trudno określić to metodą. Jest to proces uczenia się (o sobie) i zmiana spojrzenia na problemy związane ze stresem. Nowe spojrzenie skłania do zadawania nowych pytań. Jeśli chodzi o relacje, pytania, które często słychać, to: ​co jest z nami nie tak? Co jest nie tak z moim partnerem? Co jest ze mną nie tak?​  Często są one zadawane zwykle po walce, kiedy napięcie wydaje się mniejsze, a gniew, który odczuwasz, zaczyna zanikać. Poniżej znajdziesz sugestie, jakie jeszcze pytania warto sobie i partnerowi zadać, by spojrzeć na nowo na nieporozumienia.

W poprzednim wpisie wspomniałam o oczekiwaniach i wielkiej ambicji miłości jako o jednym z czynników, które powinniśmy rozważyć, aby zmienić to, co dzieje się wewnątrz związku. Wspomniałam też o dużej presji, jaką codzienne obowiązki mogą wnieść w nasze życie i sposób, w jaki łączymy się z innymi. Ale jest też grupa czynników bardziej uniwersalnych. Na przykład: istnieje niedopasowanie między współczesnym życiem w środowisku miejskim a wymaganiami, jakie natura postawiła przed nami, patrząc z perspektywy ewolucyjnej. W ciągu dnia poruszamy się mniej, śpimy mniej niż powinniśmy, pracujemy częściej niż kiedyś, często robimy to siedząc i spędzamy znaczną część wolnego czasu przed telewizorem lub komputerem. Ale również każdy z nas ma własną wrażliwość, charakterystyczną dla naszego organizmu, co sprawia, że ​​jesteśmy podatni na stres w pewnych okolicznościach. Są ludzie, którzy źle reagują, gdy temperatura jest naprawdę wysoka i ci, którzy nienawidzą zimna (i marzną nawet wiosną). Lub ludzie, którzy są bardzo nerwowi, gdy jest zbyt głośno. ​

Tak często takie wrażliwości powodują, że jesteśmy reaktywni a nie refleksyjni, czyli ​​często działamy tak, jak byśmy przede wszystkim byli czujni na niebezpieczeństwo, istniejące lub nie – jakby jedynym celem było przetrwanie. Zamiast reagować na to co się faktycznie teraz wokół nas dzieje, odpowiadamy nie tyle na faktyczne zdarzenia, co na nasze ich postrzeganie. A na to postrzeganie wpływa wiele czynników.

Pary zgłaszają problemy takie jak kłopoty w komunikacji, dotyczące seksu lub oddalenia emocjonalnego, które warto (czasem to wskazane :-)) rozwiązać za pomocą poradnictwa lub terapii. W zastosowaniu wskazówek nauki o samoregulacji cenne jest to, że niezależnie od tego jaki wybierzesz sposób rozwiązywania problemów ze swoim partnerem, Self-Reg w każdym przypadku pomaga w uzyskaniu dostępu do potencjału w obu z Was: zasobów, które pomogą szukać dróg wyjścia i je tworzyć.

Do rozwiązywania problemów pomocne są zarówno spokój, jak i zastrzyk energii: pierwszy pomaga w prawidłowej ocenie problematycznej sytuacji, a energia jest konieczna do zaangażowania się w jego rozwiązanie. Ale odpowiedni balans nie jest taki prosty w praktyce, prawda?

GDZIE SZUKAĆ TROPU?

To, na co Self-Reg zwraca naszą uwagę, to fakt, że stresory i nasze na nich wrażliwości są współzależne i wpływają na siebie nawzajem w cyklu, który może przynieść nam w najlepszym przypadku ograniczenie naszych możliwości albo ich blokadę. Moim zdaniem często zdarza się to w domu, gdzie czujemy, że jesteśmy uprawnieni (?) do wyrażania wszystkich emocji, nawet jeśli nie wiemy, skąd pochodzą. Zwykle staramy się ograniczać w pracy, gdzie trzeba dobrze wypaść czy z przyjaciółmi, gdy staramy się spędzić miło czas. Wspólna opieka nad dzieckiem, a także życie partnerskie, są obszarami życia, w których bardzo czesto ujawniają się nasze ‘martwe (czułe) punkty’.

Jeśli brzmi Ci to znajomo, pomocna może być ścieżka detektywa stresu :-). Self-Reg wskazuje 5 domen naszego funkcjonowania, aby znaleźć czynniki, które doprowadzają nas do stanu stresu reaktywnego zamiast potrzebnych w trudnych sytuacjach spokoju, refleksji i czujności. Poniżej opisane domeny są współzależne, co oznacza, że ​​stres w jednym z nich obniża odporność na stres w innych.

W dziedzinie biologicznej​ czynnikiem uznawanym za stresujący mogą być warunki pogodowe, reakcje alergiczne, niedostateczny sen, trudności ze słuchem lub zmiany hormonalne. Obejmuje wszystkie elementy fizjologicznego świata, które wpływają na twoje wewnętrzne pobudzenie i stan energetyczny. ​Czynniki z dziedziny emocjonalnej ​mogą mieć różną postać: od choroby w rodzinie lub poważnego konfliktu do poczucia bezradności lub nerwów z powodu nadchodzących wystąpień publicznych. Lista czynników stresogennych z ​domeny poznawczej​ zawiera różne sytuacje, w których nasz rozumienie i przetwarzania informacji jest z jakiegoś powodu ograniczone: od niezainteresowania poruszanym tematem lub trudnościami z koncentracją, po problemy z przetwarzaniem wizualnych bodźców lub rozpoznawania wzorów.

Patrząc na ​domenę społeczną​, powinniśmy sprawdzać rzeczy takie, jak: czy zasłyszane plotki wpływają na nasze samopoczucie, zbliżająca się konfrontacja z bliską nam osobą, spotkania nowych osób podczas nadchodzącej konferencji lub brak komfortu w dużej grupie ludzi.Prospołeczna domena​ koncentruje się na tym, jak rezonujemy ze stresem innych, do czego zaliczymy zarówno spóźnienie, jak i dylematy moralne, z którymi masz do czynienia. Powyżej wymieniam kilka przykładów, z których możesz wybierać. Aby być dokładnym, trzeba by do nich wiele dodać: każdy z nas ma swoją specyficzną listę w każdej z domen. Wiadomo już, jak szeroko można postrzegać stres u siebie i partnera. Przyjrzyjmy się jeszcze temu, jak poszukać tych tropów.

BĄDŹ DETEKTYWEM STRESU

Profesor Robert E. Thayer stworzył matrycę, która pokazuje fale stresu i odpoczynku, których codziennie w ciele doświadczamy, na bazie naszych wewnętrznych poziomów napięcia i energii. Wyróżnił 4 podstawowe stany, przez które przechodzimy w ciągu dnia. Zasadniczo działamy w dwie strony: obniżamy swoje pobudzenie, kiedy chcemy przejść do stanu spokoju lub regulujemy się nijako w górę, kiedy nie wystarczy energii, aby naładować naszą wewnętrzną baterię potrzebną do sprostania czekających nas wyzwaniom (aka życiu ;-)). A czasem rozregulujemy się tak, że nasz wewnętrzny system traci swoją funkcję odpornościową (tj. czujemy się przewlekle wściekli lub przygnębieni).

Jeśli chodzi o twoje relacje: z dziećmi, z drugim rodzicem, z innymi członkami rodziny, warto wziąć pod uwagę: ​czy istnieje coś, co blokuje moją potrzebę bycia spokojnym?​ To może być coś, co cię blokuje wewnętrznie, ale może to być również coś, co wynika z relacji z innymi ludźmi. A często to jest jedno i drugie. Proces radzenia sobie ze stresem zaczyna się od rozpoznania, jakie stresory powodują u Ciebie tzw. stan limbiczny (kiedy starsza część mózgu kieruje Twym zachowaniem, a bycie reaktywnym, nie refleksyjnym, jest standardem). Po rozpoznaniu, masz wiekszą szansę, by ograniczyć ich wpływ i uspokoić się tak, by móc być w kontakcie z innymi.

W napiętych sytuacjach związanych z Twoim partnerem, można zapytać: ​co odciąga mnie od interakcji z partnerem? / co się dzieje ze mną tuż przed momentem, gdy nasza rozmowa zamienia się w katastrofę?/ co w jego/ jej zachowaniu wyzwala we mnie automatyczne reakcje?Znajomość tych odpowiedzi jest przydatna zarówno dla każdego z nas, jak i dla naszych związków. Oczywiście, kiedy coś pójdzie nie tak, może być trudno prowadzić spokojną rozmowę o trudnościach. Ale można też rozmawiać o tym w innych momentach – kiedy złość przechodzi…

BEZPIECZEŃSTWO EMOCJONALNE

Jeśli uda Ci się zaprosić partnera do dyskusji o stresie, możesz w jej trakcie zadać pytanie: czy uważasz, że powinienem wiedzieć coś o tym, jak reaguję gdy się mamy spięcia, którego nie jestem świadomy​?

Znajomość swoich martwych punktów (które każdy z nas ma) jest darem nie do przecenienia. Odpowiada to koncepcji partnera jako nauczyciela. Nasi partnerzy (byli i obecni) znają nas inaczej niż pozostałe osoby w naszym życiu, więc mogą udzielić nam wyjątkowych informacji. Być może rozmowa o tym, jak regulujecie się w górę, a jak w dół, może zapewnić wam taki skarb jakim będzie wiedza o tym, co tak trudno dostrzec w sobie podczas kłótni :-).

Jednocześnie macie także dobre doświadczenia w rozwiązywaniu konfliktów lub wspieraniu się nawzajem w trudnych sytuacjach. Kiedy więc przypomnisz sobie pierwsze lub najważniejsze momenty, w których partner pomógł ci się uspokoić lub zachować spokój w sytuacji, w której nie mogłeś się uspokoić, zapytaj siebie: ​co zrobił lub powiedział Twój partner, że to pomogło się uspokoić? jak się zachowałeś, jak zareagował Twój partner?​ To są właśnie wskazówki co do tego, co oznacza „samoregulacja” w Twoim związku.

Niezależnie od problemu, odwaga w zadawaniu wspomnianych powyżej pytań i rozmowa na ten temat może stworzyć atmosferę bezpieczeństwa emocjonalnego. Ona z reguły jest podstawą do nowych rozwiązań, których wcześniej nie próbowaliście lub o których zapomnieliście. A gdy już poznasz lepiej swoje (nad)wrażliwości, być może lepiej poradzisz sobie w trudnych sytuacjach i … związkach.

Krótki przegląd pytań pomocnych w rozpoznaniu przyczyn stresu między Wami:

Co stoi na przeszkodzie mojemu spokojowi?
Co powstrzymuje mnie od interakcji z moim partnerem?
Co widzę jako wyzwalacze trudności w dogadaniu się podczas konfliktu? Co pomaga mi być spokojnym w naszych konfrontacjach?
Czy robimy coś jeszcze, co utrudnia nam nasz kontakt?