Przecież każdy doświadcza lęku, prawda?

Wiktoria Luto

No jasne. Na pierwszy rzut oka mogłoby wydawać się, że lęk jest czymś zbędnym i niepożądanym w naszej codzienności. Prawda jest jednak taka, że jego całkowity brak byłby przyczyną znacznie większych nieszczęść. Lęk jest naturalnym i potrzebnym dla naszego organizmu stanem, który komunikuje nas o potencjalnym zagrożeniu. Odczuwanie lęku jest więc informacją zwrotną płynącą z naszego ciała, która mówi: „wyczuwam niebezpieczeństwo”. 

Właściwy problem z odczuwaniem lęku pojawia się wtedy, gdy alarm o zagrożeniu występuje częściej, niż jest to potrzebne. W takich okolicznościach warto rozważyć, czy pomoc psychologiczna nie jest właściwym rozwiązaniem. Poniższy artykuł kierowany jest szczególnie do tych osób, które odczuwają trudności w codziennym funkcjonowaniu w związku z nadmiernym odczuwaniem lęku czy stresu.

Lęk? Stres? A może strach?

Nazywanie przeżywanych emocji nie jest, jak się okazuje, takie oczywiste. Z pewnością lęk czy stres to stany, którym towarzyszy napięcie oraz psychiczny dyskomfort. Co więcej, lęk prowadzi do niemal identycznego zestawu objawów jak stres, takich jak bezsenność, trudności z koncentracją, zmęczenie, napięcie mięśniowe i drażliwość. Jednak co tak właściwie je różnicuje?

Stres zazwyczaj wywoływany jest przez czynnik zewnętrzny. Może być on krótkotrwały (np. praca pod presją czasu), jak i długotrwały (np. doświadczanie dyskryminacji). Możemy też wskazać, że do pewnego stopnia stres działa na nas mobilizująco. Eustres, czyli tzw. „pozytywny stres”, jest zjawiskiem, które motywuje do działania, poprawia koncentrację i dodaje energii. Można powiedzieć, że związany jest on z sytuacjami ocenianymi jako wyzwania. Za to dystres, czyli stres dezadaptacyjny, pogarsza jakość naszego funkcjonowania. Pojawia się, gdy postrzegamy sytuację jako zagrożenie (Selye, 1974).

Lęk z kolei charakteryzuje się uporczywymi, nadmiernymi obawami, które występują nawet przy braku czynnika stresogennego. Co więcej, obawy te mogą nie odpowiadać rzeczywistemu zagrożeniu! Lęk często związany jest z niepokojem dotyczącym przyszłości oraz ruminacjami, czyli natrętnymi myślami.  Wniosek? Lęk jest reakcją zorientowaną na przyszłość, długotrwałą oraz skupioną ogólnie na rozproszonym zagrożeniu (American Psychological Association, n.d.).

Za to strach jest odpowiednią, zorientowaną na teraźniejszość i krótkotrwałą odpowiedzią na wyraźnie identyfikowalne i konkretne zagrożenie. Obejmuje natychmiastową reakcję alarmową (reakcja walki, ucieczki lub zastygnięcia), wywołując szereg zmian fizjologicznych (American Psychological Association, n.d.). Strach jest więc instynktowną reakcją na realne zagrożenie .

Mam problemy z lękiem. Co mi dolega?

Okazuje się, że zaburzenia lękowe należą do najczęstszych zaburzeń zdrowia psychicznego, dotykając około 15–20% osób w pewnym momencie ich życia (American Psychological Association, 2022). Co więcej, raport American Psychological Association z 2015 roku wskazuje, że aż około 85 procent licencjonowanych psychologów zgłosiło, że często lub bardzo często świadczyło usługi pacjentom/klientom z zaburzeniami lękowymi. Skala zaburzeń lękowych jest więc zatrważająca. Choć brzmi to dość pesymistycznie, to warto mieć jednak na uwadze, że psychologowie dysponują skutecznymi i sprawdzonymi narzędziami, by efektywnie pracować właśnie z zaburzeniami lękowymi!

Zanim jednak postawisz sobie potencjalną diagnozę – zatrzymajmy się na moment. Diagnoza jest procesem, który wymaga specjalistycznych umiejętności oraz wiedzy eksperckiej. Samodiagnozowanie może Ci zaszkodzić. Skonsultuj się z profesjonalistą, jeśli masz wątpliwości związane ze stanem Twojego zdrowia. 

Wśród najczęstszych zaburzeń lękowych w ICD-11, możemy wyróżnić:

Uogólnione zaburzenie lękowe (General Anxiety Disorder, GAD), które charakteryzuje się wyraźnymi objawami lęku oraz ogólnym niepokojem (tzw. wolnopłynącym lękiem) lub nadmiernym zamartwianiem się wieloma wydarzeniami z życia codziennego, np. rodziną, finansami, szkołą, pracą. Obawom towarzyszyć mogą m. in. napięcie mięśniowe, drażliwość i zaburzenia snu.

Zaburzenie lęku panicznego (Panic Disorder) cechuje się powtarzającymi atakami paniki, które obejmują takie objawy jak pocenie się, drżenie, duszności lub uczucie dławienia się, kołatanie serca lub przyspieszone tętno oraz uczucie strachu. Ataki paniki często pojawiają się nagle, bez ostrzeżenia. Osoby doświadczające tych ataków często obawiają się kolejnego epizodu, co może powodować zmianę lub ograniczenie ich funkcjonowania.

Fobia to intensywny lęk przed określonym obiektem (np. pająkiem), zjawiskiem (np. burzą) lub sytuacjami (takimi jak latanie samolotem), które są niepokojące lub natrętne.

Zaburzenie lęku społecznego (Social Anxiety Disorder) związane jest z obawą przed sytuacjami społecznymi, w których osoby mogą czuć się zawstydzone lub oceniane. W takich sytuacjach często odczuwają niepokój, czują się skrępowane w obecności innych i obawiają się odrzucenia. Inne typowe objawy to trudności w nawiązywaniu relacji, unikanie sytuacji społecznych, martwienie się przez wiele dni przed wydarzeniem społecznym oraz drżenie, pocenie się lub mdłości podczas przebywania w sytuacjach społecznych.

Zaburzenie obsesyjno-kompulsywne (Obsessive Compulsive Disorder, OCD) charakteryzują się uporczywymi, niekontrolowanymi uczuciami i myślami (obsesjami) oraz rutynowymi czynnościami lub rytuałami (kompulsjami). Typowymi przykładami tego zaburzenia są np. nadmierne mycie rąk w obawie przed chorobą lub wielokrotne sprawdzanie drzwi czy okien w obawie przed potencjalnym niebezpieczeństwem.

Zespół stresu pourazowego (Posttraumatic Stress Disorder, PTSD) może rozwinąć się po doświadczeniu ciężkiej traumy, takiej jak np. klęska żywiołowa czy poważny wypadek. Objawy obejmują powracające wspomnienia traumy, koszmary senne i przerażające myśli, które zakłócają codzienne funkcjonowanie.

Kiedy (warto!) zgłosić się po pomoc?

By to rozstrzygnąć, warto mieć jakiś punkt odniesienia. Dr Bunmi Olatunji, dyrektor Laboratorium Badań nad Emocjami i Lękiem na Uniwersytecie Vanderbilt sugeruje, by rozważyć czy jakość Twojego życia pozwala Ci się nim cieszyć. Warto zadać sobie pytanie: „Do jakiego stopnia doświadczenie lęku wpływa na moją zdolność do funkcjonowania?” Kiedy jesteś w miejscu w swoim życiu, w którym odczuwanie lęku ma istotnie destrukcyjny wpływ, to może być to ważny moment, by podjąć decyzję o udaniu się do specjalisty. 

Jeśli czujesz, że potrzebujesz pomocy, nie zwlekaj. Wsparcie wykwalifikowanych i empatycznych profesjonalistów możesz uzyskać w gabinetach Lorem Lab. Jeśli czujesz, że doświadczasz kryzysu i potrzebujesz pilnej pomocy – zapisz się na darmową konsultację kryzysową online w ramach Fundacji Tafla, gdzie znajdziesz terminy nawet w ciągu kilku dni.

Fundacja Tafla

Fundacja Tafla rozpoczyna cykl artykułów o stresie i jego konsekwencjach. To część naszej misji, która wyrasta z przekonania, że każdy zasługuje na rzetelną wiedzę, empatyczne wsparcie i realną pomoc – niezależnie od swojej sytuacji życiowej.

Wspieramy osoby doświadczające przewlekłego stresu, napięcia i ich skutków, takich jak wypalenie, depresja, zaburzenia lękowe czy kryzysy psychiczne. Tworzymy przestrzeń, w której można znaleźć zrozumienie, ukojenie i konkretne narzędzia do zmiany.

Działamy poprzez psychoedukację, bezpłatne konsultacje oraz stałe wsparcie zespołu specjalistów: psychologów, psychiatrów, fizjoterapeutów, psychodietetyków, terapeutów i coachów.

Facebook: https://www.facebook.com/profile.php?id=61579170861753
Instagram: https://www.instagram.com/fundacjatafla/
Strona: www.fundacjatafla.pl

Bibliografia

1. American Psychological Association. (2022). What is anxiety and how can we treat it effectively? [Podcast episode]. Speaking of Psychology. https://www.apa.org/news/podcasts/speaking-of-psychology/anxiety
   
2. American Psychological Association. (2019). What’s the difference between stress and anxiety? APA. https://www.apa.org/topics/stress/anxiety-difference
   
3. American Psychological Association. (2025). Anxiety primer for schools. APA Education. https://www.apa.org/ed/schools/primer/anxiety
   
4. American Psychological Association. (2016, October). How psychologists help with anxiety disorders. APA Topics. https://www.apa.org/topics/anxiety/disorders
   
5. American Psychological Association. (2018, March). DataPoint: Anxiety prevalence. Monitor on Psychology. https://www.apa.org/monitor/2018/03/datapoint
   
6. American Psychological Association. (n.d.). Anxiety. APA Topics. https://www.apa.org/topics/anxiety/index
   
7. American Psychological Association. (n.d.). Fear. APA Dictionary of Psychology. https://dictionary.apa.org/fear
   

Selye, H. (1974). Stress without distress. J. B. Lippincott Co.